यातायात व्यवस्थाको दुर्दशा : जति धेरै दुर्घटना उति धेरै मौका

काठमाडौं । हिलटेक कम्पनीको नाममा रहेको को१क १८९ नम्बरको बसका चालकहरूले ५० पटक ट्राफिक नियम उल्लंघन गरे । कहिले लेन अनुशासन मिचेको त कहिले फरकफरक किसिमका हेलचेक्रयाइँ गरेको अभियोगमा कारबाहीमा परे । चालक फेरिए पनि बस चलाउने तरिका फेरिएन । जो आए पनि कारबाहीमा परिरहे । सोविन्द तामाङले चलाएको माइक्रो बसले ठक्कर दिएर १ वर्षअघि नयाँ बसपार्कमा पैदलयात्री ४ वर्षीय अनुष तामाङको मृत्यु भयो । प्रहरीको विवरणमा दुर्घटनाको कारण चालकको लापरबाही भन्ने प्रस्ट छ । तिनै सोविन्दले ट्राफिक अनुशासन उल्लंघन गरेबापत २७ पटक जरिवाना तिरे । तर, गाडी चलाउने सरकारी अनुमति पाइरहे । अर्जुन सेवाले चलाएको माइक्रो बसले किच्दा दुई महिनाअघि चिकित्सकद्वय सन्दीप सुवेदी र सोनी आनन्दको मृत्यु भयो । नयाँ बानेश्वरस्थित विद्या संस्कार विद्यालयको विद्यार्थी बोकेको बा१य ४३ नम्बरको हरियो प्लेटको माइक्रो बसको अचानक ब्रेक फेल भएर दुर्घटना भएको थियो । यसमा तीन किसिमका कमजोरी भएका थिए– पर्यटक बसमा विद्यार्थी बोक्नु, अति जीर्ण गाडी चलाउनु र पटके उल्लंघनकर्ता चालक हुनु । प्रहरीकै प्रतिवेदनमा सेवाले लाइलेन्स लिएको ९ वर्षमै साना–ठूला गरी २६ पटक दुर्घटना गराएको लेखिएको छ । २०६३ मा वाग्मती अञ्चल यातायात कार्यालयबाट लाइलेन्स लिएको केही महिनामै उनले ठक्कर दिए र जरिवाना तिरेर निस्के । ट्राफिक प्रहरी महाशाखाका अनुसार लाइसेन्स लिएको ६ महिनाभित्र उनले तीन पटक जरिवाना तिरिसकेका थिए । २०६७ मा उनले १० पटकभन्दा बढी जरिवाना तिरे । २०७२ मा मात्र ५ पटक जरिवानामा परे । उनले २०६५ मा तनहुँको घाँसीकुवामा गाडी दुर्घटना गराउँदा एक जनाको मृत्यु भएको थियो । पुर्पक्षका लागि थुनामा रही छुटेको केही महिनामै पुनः गल्ती गरेर जरिवाना तिरे । ३ वर्षअघि बौद्धमा विष्णुबहादुर बलले चलाएको माइक्रो बसको ठक्करले मोटरसाइकल चालक भक्तबहादुर विकको घटनास्थलमै मृत्यु भयो । बल २० पटक कारबाहीमा परिसकेका व्यक्ति हुन् । बा१ज ९७६ नम्बरको ट्याक्सी चालक अष्टनारायण महर्जन ३४ पटक, बा २ख९५ नम्बरको गाडीका चालक प्रकाश अचार्य ४२ पटक कारबाहीमा परे । ट्राफिक महाशाखाको तथ्यांकअनुसार एक हजार चालकले ५ पटकभन्दा बढी जरिवाना तिरेका छन् । यस्तै किसिमका चालकले दुर्घटना बढाएको महाशाखाका डीआईजी प्रकाश अर्यालले बताए । आर्थिक वर्ष २०७२र७३ मा उपत्यकामा दुर्घटनाबाट १ सय ३९ जनाको मृत्यु भएको छ । तीमध्ये १ सय २० जनाले चालकको लापरबाहीले ज्यान गुमाउनुपरेको थियो । ८ जना यान्त्रिक गडबडी, ७ जना मादकपदार्थ सेवन, २ सडकको दूरवस्था र अन्य २ जनाको विभिन्न कारणले मृत्यु भएको हो । चालकले शृंखलाबद्ध रूपमा गाडी दुर्घटना गराउँदासमेत कारबाही गर्ने पर्याप्त कानुन छैन । ट्राफिक अधिकारीहरू लाइसेन्स रद्द गर्ने कानुन नभएसम्म यसमा कमी नआउने बताउँछन् । हालसम्म सामान्य जरिवानामा उन्मुक्ति पाउने र फेरि त्यसभन्दा जघन्य दुर्घटना गराउने भइरहेको छ । लापरबाहीले ज्यान लिने घटनामा पनि गतिलो कारबाही भएको छैन । गाडीको ठक्करबाट सामान्य घाइते भएमा पनि अस्पतालमा उपचारमा लाग्ने खर्चको झन्झटले चालकले घाइतेलाई किचेर मारेका कयौं घटना छन् । सवारी धनीले मृत्यु भएमा पीडितको आफन्तलाई ५ लाख रुपैयाँ तिर्ने नियम छ । त्यो सवारी धनी वा व्यवसायीले भरिदिने भएकाले चालकको लापरबाहीमा कमी हुँदैन । अर्यालले सवारी चालकको अराजकता बढ्दै गएको बताए । ‘५ पटकभन्दा बढी मादक पदार्थ सेवन गरेमा ६ महिनासम्म लाइसेन्स निलम्बन गर्नेबाहेक अरू केही छैन,’ उनले भने, ‘१५ सय जरिवाना बढाउँदा यत्रो कोलाहल छ ।’ नेपाल यातायात व्यवसायी राष्ट्रिय महासंघका महासचिव सरोज सिटौलाले ऐन लागू गर्दा सरोकारवालासँग छलफल नगरिएकाले विरोध गरेको बताए । ‘चालकलाई मात्र दोष दिएर पुग्दैन, सडक पूर्वाधार पनि राम्रो हुनुपर्‍यो नि,’ उनले भने, ‘ऐन मान्दैनौं भनेर हामीले भनेका छैनौं, सुविधा त्यसैअनुसार हुनुपर्‍यो भन्ने हाम्रो माग हो ।’