कास्कीमा ३० जनाको ज्यान लिने पहिरो यसरी गयो

१५ साउन, काठमाडौं । कास्कीको भदौरेतामागी तथा आसपासका क्षेत्रको भौगोलिक बनोट पहिरोका दृष्टिले खतरायुक्त रहेको प्रतिवेदन दुई वर्षअघि नै सरकारलाई बुझाइएको थियो। आजको अन्नपूर्ण पोष्ट दैनिकमा खबर छ संयुक्त राष्ट्रसंघीय विकास कार्यक्रम (यूएनडीपी) को सहयोगमा त्रिभुवन विश्वविद्यालय इन्जिनियरिङ अध्ययन संस्थान पुल्चोकका प्राध्यापकले गरेको अध्ययनले लुम्ले, चापाकोट क्षेत्रलाई सरकारले संवेदनशील क्षेत्र मानी पूर्वसूचना प्रणाली जडान गर्नुपर्ने सुझाव दिएका थिए। क्षेत्रीय वन कार्यालय तथा फेवाताल संरक्षण समितिलाई समेत बुझाइएको प्रतिवेदनमा पहिरोको जोखिमका दर्जनौं स्थानसमेत पहिचान गरिएको थियो। अध्ययन समूहका नेता प्राध्यापक वसन्तराज अधिकारीका अनुसार यो क्षेत्रको बनोट फिलाइट चट्टान भएकाले माटोको बनोट नै कमजोर छ। \'अलि धेरै पानी पर्नेबित्तिकै पहिरोको जोखिम बढिहाल्छु\' अधिकारीले भने। कमजोर चट्टानमा अडिएको यो क्षेत्रमा पानी परेपछि कमजोर चट्टानको छिद्रबाट पानी भित्र पस्छ र भित्रैदेखि बग्न थाल्छ । बिहीबारको पहिरोको प्रकृति पनि त्यस्तै थियो। बढी पानी पर्ने पोखराको लुम्ले क्षेत्रमा सधैं पहिरोको जोखिम रहन्छ। चट्टानमाथि रहेको माटो धेरै पानी पर्दा फुलेर आउँछ र भत्किन्छ। यो क्षेत्रमा पहिरो जानुकोे अर्को कारण तरलीकरणको समस्या पनि हो। एकआपसमा जोडिएको माटोको बीचमा हावा र पानी हुन्छ। \'पानी पर्दा माटोमा भएको हावालाई पानीले विस्थापित गर्‍यो भने ग्रेन पानीमा तैरिन्छ। एकआपसमा टाँसिएर बस्न सक्दैन र पहिरो जान्छ\' अधिकारीले भने। माटोको बीचमा भएको प्वालमा पानी भरिएपछि तरलीकरण हुन्छ । गत वैशाखको भूकम्पपछि धेरै स्थानमा लिक्युफ्याक्सन (माटो र पानी छुट्टिनु) भएको थियो। फिलाइट र दर्शन ढुंगा मिलर बनेको जमिन पानी परेका बेला बढी कजमोर हुन्छ। पहिरो गएको कास्कीको यो क्षेत्रमा अपनाइएको अव्यवस्थित कृषि अभ्यास पनि पहिरोको अर्को कारण हो। पहिलेपहिले खेतबारीमा गरा बनाएर खेतीपाती गरिन्थ्यो। यसले जमिनमा पानी निश्चित ठाउँबाट मात्रै बग्थ्यो। तर, अहिले खेतमा गरासमेत बनाउन छोडेर भिरालै जमिनमा खेती गर्ने क्रम बढेको छ। \'यस्तो भिरालो ठाउँमा पानीले झन् धेरै खोल्छ र जमिनै बग्न थाल्छ\'अधिकारीले भने। कास्कीको लुम्ले क्षेत्र भने नेपालमै धेरै पानी पर्ने स्थान हो। बुधबार २४ घन्टामा लुम्लेमा दुई सय २८ मिलिमिटर पानी परेको थियो। जलवायु तथा मौसम पूर्वानुमान महाशाखाका अनुसार २४ घन्टामा भएको यो वर्षा असाध्यै धेरै हो। महाशाखाले अझै नेपालको मध्य र पश्चिमी क्षेत्रमा भारी वर्षाको सम्भावना रहेको जनाएको छ। विज्ञले भूकम्पपछि कमजोर जमिनमा पानी परेपछि बाढीपहिरोको खतरा झन् बढेको बताइरहेका छन्। पहिरोविज्ञ डा. रञ्जनकुमार दाहालले भने, ‘चिरिएको जमिन र ढिस्कोमा पानी छिरेपछि थाहै नपाई ठूला ढिस्को र पहाड खस्छन्।\' नेपालको भिरालो भूबनोटका कारण पनि भूकम्पपछि पहिरो जाने खतरा बढी छ। सामान्य अवस्थामा पनि नेपाल बाढीपहिरोको धेरै जोखिम भएको देशमा पर्छ। भूकम्पलगत्तै गृह मन्त्रालय र एकीकृत अन्तर्राष्ट्रिय पर्वतीय केन्द्र ९इसिमोड० ले गरेको अध्ययनका क्रममा तीन हजार पहिरो पहिचान भएका थिए। तीमध्ये केही ठूला र नदी नै थुन्ने तथा केही सानो आकारका पहिरो भएको प्रतिवेदन विज्ञले तयार पारेका थिए। चक्रवातको असर नेपालमा पर्नसक्ने बंगालको खाडीमा देखा परेको \'कोमेन\' चक्रवात (समुद्री आँधी)को असर नेपालमा समेत पर्ने देखिएको छ। बंगालको खाडीमा उत्पन्न चक्रवात बिहीबार क्रमशः बंगलादेशको चित्तागंगतर्फ अघि बढेको छ। बंगलादेशबाट दिशा परिवर्तन गरी उत्तरपश्चिमतर्फ अघि बढ्दा आँधीको असर नेपालभर पर्नसक्ने जलवायु तथा मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले जनाएको छ। भारतीय जलवायु तथा मौसम विज्ञान विभागले यो आँधी बंगलादेशबाट उत्तरपश्चिमर्फ अघि बढ्ने जनाउँदै हिमाञ्चल प्रदेश, आसाम, मेघालय, पश्चिम बंगाल, मध्य प्रदेशलगायतका सरकारलाई सचेत हुन निर्देशन दिइसकेको छ। \'उत्तरपश्चिमतर्फ अघि बढेको आँधीको असर नेपालमा पनि पर्छ, देशैभर पानी पर्न सक्छु\' जलवायु तथा मौसम पूर्वानुमान महाशाखाका मौसमविद् समीर श्रेष्ठले भने।