असोज ३ गते (भोलि) संविधान घोषणा नगर्न भारतको दबाब

काठमाडौं । भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीका विशेष दूत सुव्रमन्यम जयशंकरले तराई–मधेसबाट सेना फिर्ता र मधेसी तथा थारू आन्दोलनलाई सम्बोधन गरेपछि नयाँ संविधान जारी गर्न दबाब दिएका छन् ।   आजको नयाँ पत्रिका दैनिकमा खबर छ अहिलेकै अवस्थामा संविधान जारी भए भारतले समर्थन नगर्ने उनको चेतावनी छ । भारतीय विदेशसचिवसमेत रहेका जयशंकर शुक्रबार बिहान ९ बजे काठमाडौंमा ओर्लिएका थिए । उनी दिनभर शीर्ष भेटवार्तामा व्यस्त भए । सबै भेटमा उनले आफ्नो सीमा जोडिएको तराई अशान्त भएको अवस्थामा जारी हुने संविधानको समर्थन गर्न नसकिने चेतावनी दिएका हुन् । तर, आन्दोलनका मुद्दा सम्बोधन गर्ने मोडालिटीबारे भने केही बताएका छैनन् । प्रमुख दलका शीर्ष नेताले भने अहिले भारतको चासो सम्बोधन गर्न नसकिने स्पष्ट जवाफ दिएका छन् । उनीहरूले संविधान जारी भइसकेको अवस्थामा असन्तुष्ट पक्षको जायज माग पछि सम्बोधन हुने बताएका थिए । अब कुनै पनि बहानामा संविधान जारी गर्ने काम नरोकिने उनहरूको भनाइ छ ।   जयशंकरले शुक्रबार राष्ट्रपति डा। रामवरण यादव, प्रधानमन्त्री सुशील कोइराला, एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओली, एमाओवादी अध्यक्ष पुष्पकमल दाहाल प्रचण्ड र संयुक्त लोकतान्त्रिक मधेसी मोर्चाका नेतासँग बेग्लाबेग्लै भेटवार्ता गरेका थिए । भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको विशेष चिन्ता र चासो व्यक्त गर्न आफू आएको र तराईको माग सम्बोधन गर्नुपर्नेमा मोदीको जोड रहेको जयशंकरले सबै नेतालाई सुनाएका थिए । प्रधानमन्त्रीले भने, ‘अब फर्किन सकिन्न’ बालुवाटारमा शुक्रबार साँझ प्रधानमन्त्री कोइरालासँग भएको भेटमा जयशंकरले तराई–मधेस अशान्त रहेको अवस्थामा जारी हुने संविधानलाई कसरी समर्थन गर्ने भनेर सोधेका थिए । उनले भनेका थिए, ‘तराई अशान्त रहेको अवस्थामा नयाँ संविधानलाई भारतले कसरी स्वागत–समर्थन गर्ने ?’   प्रधानमन्त्री कोइरालाको जवाफ थियो, ‘संविधानसभामा विभिन्न राजनीतिक आस्था र विचार भएका राजनीतिक दलहरू छन् । यो सम्झौताको दस्ताबेज हो । यसमा सबै राजनीतिक दल र नेपाली जनताको भावनालाई समेटिएको छ । तर, कुनै पनि पार्टीका सबै कुरा अटाएका छैनन् ।’   प्रधानमन्त्री कोइरालाले नयाँ संविधान लोकतान्त्रिक चरित्रको रहेको र निर्वाचित प्रतिनिधिको अत्यधिक बहुमतले पारित गरेकाले विश्वका लोकतान्त्रिक मुलुकले समर्थन गर्नेमा आफूले विश्वास लिएको पनि बताएका थिए । योभन्दा अरू विकल्प नभएको र अहिलेको भन्दा बढी समावेशी र लोकतान्त्रिक संविधान असम्भव रहेकोसमेत उनको जवाफ थियो । उनले भारतको सुरक्षा चासो सम्बोधन गर्न नेपाल तयार रहेको पनि बताएका थिए । प्रधानमन्त्रीसँग जयशंकरको डेढ घन्टा लामो भेटवार्ता भएको थियो । ओलीले भने, ‘संविधान जारी हुन्छ’ काठमाडौंमा शुक्रबार बिहान साढे ९ बजे ओर्लिएपछि जयशंकरले पहिलो भेट एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीसँग गरे । ओलीनिवास बालकोटमा भएको भेटमा जयशंकरले नेपालको संविधान निर्माण सार्वभौम विषय रहेको र यसको सारवस्तुमा टिप्पणी नभएको भन्दै कुराकानी थालेका थिए ।   भेटमा सहभागी एमाले प्रमुख सचेतक अग्नि खरेलका अनुसार कुराकानीका क्रममा भारतीय विदेशसचिव जयशंकरले सोधे, ‘तर, प्रक्रियामा रहेका दलहरू ९मधेसकेन्द्रित० अहिले बाहिर छन् । उनीहरूलाई कसरी सामेल गराएर संविधान जारी गर्नुहुन्छ रु’ मधेसी र थारूलाई नसमेट्दा संविधान टिकाउ र सर्वस्वीकार्य नहुने, नेपालमा शान्ति र स्थायित्व पनि नआउने जयशंकरको चेतावनी थियो ।   खरेलका अनुसार ओलीले जवाफ दिए, ‘संविधान पारित नै भइसकेपछि अब प्रक्रियामा उहाँहरू ९मधेसी दल० आउने ठाउँ छैन । तर, संविधान घोषणा गरेपछि पनि हामी कुराकानी गर्छौँ । असन्तुष्ट विजय गच्छदारजीसँग गएराति ९बिहीबार० अबेरसम्म वार्तामा हामी थियौँ । उचित र तार्किक विषय सम्बोधन हुने सम्भावना समाप्त भएको होइन । तर, हामीले सबै क्षेत्र, समुदायको धेरै कुरा सम्बोधन गरेका छौँ । बाँकी कुरा छन् भने पछि गरौँला ।’   संविधान जारी भएपछि पनि असन्तुष्ट पक्षका उचित माग सम्बोधन गर्न संवादको ढोका बन्द नभएको बुझिदिन पनि ओलीको आग्रह थियो । तर, संविधान जारी गर्न नरोकिने ओलीको भनाइ थियो । उनले भेटमा भने, ‘संघीय आयोगमार्फत असन्तुष्ट पक्षका उचित माग सम्बोधन हुन सक्छ । तर, अब संविधान जारी गर्ने कुरा रोकिँदैन ।’ एमाओवादी अध्यक्ष प्रचण्ड, वरिष्ठ नेता डा। बाबुराम भट्टराई र उपाध्यक्ष नारायणकाजी श्रेष्ठसँगको भेटमा भारतीय प्रधानमन्त्रीका विशेष दूत जयशंकरले दमनको अवस्थामा संविधान कसरी जारी हुन्छ भन्ने जिज्ञासा राखेका थिए । उनले सोधेका थिए, ‘कफ्र्यु लगाएर, सेना परिचालनको बीचमा, दमनको बीचमा कसरी संविधान जारी गर्नुहुन्छ ?’ उपाध्यक्ष श्रेष्ठका अनुसार जयशंकरले मधेसको असन्तुष्टि सम्बोधन नभए परिस्थिति सहज नहुने र भारतकै सुरक्षामा गम्भीर खतरा पर्ने हुनाले छलफल गर्न आफू आएको बताए । अध्यक्ष प्रचण्डले वार्ता र संवादबाट सबैलाई समेट्ने प्रयत्न भएको र शतप्रतिशत सम्भव नहुने जवाफ दिएका थिए । ‘कतिपय मुद्दा सम्बोधन गर्न सकियो, कतिपय सकिएन,’ प्रचण्डको भनाइ उद्धृत गर्दै श्रेष्ठले भने, ‘असन्तुष्ट पक्षसँग राजनीतिक सम्झौता गरेर पछि व्यवस्थापिका संसद्बाट त्यसलाई सम्बोधन गर्ने ठाउँ बाँकी छ । तर, अब संविधान जारी गर्ने कुरा रोक्न सक्दैनौँ । उहाँहरूसँग वार्ता पनि गर्छौँ, नयाँ संविधान घोषणा पनि गर्छौँ ।’ जयशंकरले मधेसी नेतालाई सोधे स् माग के हो र ? संयुक्त लोकतान्त्रिक मधेसी मोर्चाका नेताहरूलाई भारतीय दूतावासमा शुक्रबार दिउँसो लन्चका लागि बोलाइएको थियो । भेटको सुरुमै जयशंकरले मधेसी नेतालाई आन्दोलनको माग के हो भनेर सोधेका थिए ।   संघीय समाजवादी फोरमका अध्यक्ष उपेन्द्र यादव, तराई मधेस लोकतान्त्रिक पार्टीका अध्यक्ष महन्थ ठाकुर, तराई मधेस सद्भावना पार्टीका अध्यक्ष महेन्द्र राय यादव र सद्भावनाका सहअध्यक्ष लक्ष्मणलाल कर्ण दूतावास पुगेका थिए । कर्णका अनुसार सुरुमै जयशंकरको प्रश्न थियो, ‘तपाईंहरूको माग के हो रु मधेसमा अहिले के भइराख्या छ रु तपाईंहरूलाई संविधानमा के पुगेन रु’