यस्ता थिए गायक खेमराज गुरुङ

‘वारि जमुना, पारि जमुना’, ‘बेहाल भयो जिन्दगी यो’, ‘भन्छन् बुढापाकाले’जस्ता अत्यन्त लोकप्रिय गीत गाएका खेमराज गुरुङको बिहीबार मेडिकेयर अस्पतालमा निधन भयो । ०३१ मा संखुवासभामा जन्मिएका गुरुङका ‘जीवन– १, २, ३’, ‘अनमोल’, ‘घुमफिर’लगायत आठ एकल एल्बम छन् । पूर्वेली लोकगीतलाई देशभर पुयाउने श्रेय गुरुङलाई जान्छ । गुरुङको मृत्युपछि बिहीबार नयाँ पत्रिकाका शिखर घिमिरेले गुरुङसँग लामो सयम संगत गरेका अर्का गायक भीषण मुकारुङसँग कुरा गरेका छन् । मुकारुङले भने: खेमराज गुरुङसँग मेरो पहिलो भेट त्यस्तै ०५२(५३ सालमा भएको हो । त्यतिवेला म कलेज पढ्थेँ । तर, लोकगीतमा पनि चासो दिन थालिसकेको थियो । यो त्यही समय थियो, जतिवेला इटहरीमा अचानक एउटा लोकगीत प्रतियोगिता आयोजना भयो । मैले त्यो प्रतियोगितामा भाग लिने भएँ । त्यही प्रतियोगितामा खेमराज गुरुङ पनि प्रतिस्पर्धी भएर आउनुभएको थियो । एउटै प्रतियोगिताका प्रतिस्पर्धी भए पनि हामीबीचको सम्बन्ध अत्यन्त राम्रो हुन थाल्यो । त्यो प्रतियोगितामा उहाँ तेस्रो हुनुभयो, मैले सान्त्वना पुरस्कार जितेँ। त्यसपछि खेमराज दाइ काठमाडौं आउनुभयो । उहाँ काठमाडौं आएलगत्तै एल्बम निकाल्नुभयो– ‘जीवन भाग १’ । यो एल्बममा समावेश भएका गीत अत्यन्त सुमधुर थिए, सुनिरहूँजस्ता लाग्ने थिए । हामीले गीत सुनेनौँ मात्र पूर्वमा ती गीतले ठूलो तहल्का मच्चाए । उहाँ काठमाडौंमा संगीत कर्ममा अगाडि बढिरहनुभएको थियो । तर, गायनबाट हाम्रो मन जितिसक्नुभएको थियो । त्यसको केही समयपछि म पनि काठमाडौं आउने भएँ । इटहरीको त्यो कार्यक्रममा भएको चिनजानकै आधारमा म उहाँसँग काठमाडौंमा भेट्न चाहन्थेँ, नजिक हुन चाहन्थेँ । नभन्दै मैले सोचेको जस्तै भयो । काठमाडौं आएपछि उहाँसँग भेट भयो । त्यतिवेला उहाँ जीवन भाग २ का लागि काम गर्दै हुनुहुँदो रहेछ । हामीबीच निकै छिटो समयमा नै सामिप्यता भयो । त्यसैले पनि उहाँको गीत ‘वारि जमुना, पारि जमुना’मा मैले उहाँलाई सहयोग गर्ने भएँ । त्यो गीतमा कोरसमा उहाँलाई मैले सघाएँ । उहाँ मलाई कान्छा भनेर बोलाउनुहुन्थ्यो । कुनै नयाँ काम गर्नुभयो भने पनि फोनमा भन्नुहुन्थ्यो, ‘कान्छा, यस्तो गरेँ, आएर सुन त ।’ दुवैजना पूर्वको भएकाले पनि हुन सक्छ, हामीबीचको सम्बन्ध झन्झन् सुमधुर हुँदै गयो । बिहीबार जब उहाँको मृत्यु भएको थाहा पाएँ, मेरो मन भक्कानियो । यो स्वाभाविक पनि किन थियो भने उहाँ र मेरो सम्बन्ध नङ र मासुको जस्तै भइसकेको थियो । गायनको सम्बन्ध बिस्तारै पारिवारिक सम्बन्धका रूपमा विकास भएको थियो । उहाँसँग कार्यक्रम गर्न जाँदा म सधैँ खुसी हुन्थेँ । ती कार्यक्रमबाट मैले धेरै कुरा सिक्न पाउँथेँ । उहाँ स्टेजमा गएपछि सबैभन्दा पहिले अडियन्सलाई मन्त्रमुग्ध बनाउन खोज्नुहुन्थ्यो । त्यसका लागि मुक्तक भन्नुहुन्थ्यो । कहिलेकाहीँ त ‘जोक्स’ पनि भन्नुहुन्थ्यो । त्यसपछि बल्ल गायन सुरु गर्नुहुन्थ्यो । एकपटक हामी ०५८ सालतिर संखुवासभामा कार्यक्रम गर्न गएका थियौँ । त्यहाँ तुम्लिङ्टारनजिकै र संखुवासभाको सदरमुकाम खाँदबारीमा कार्यक्रम थियो । हामी तुम्लिङ्टारमा कार्यक्रम गरेर खाँदबारी जान निस्कियौँ । तर, बाटोमै गाडी बिग्रियो । त्यसपछि हामी त्यहाँबाट हिँडेरै जाने भयौँ । त्यतिवेला हामीले म्युजिक सिस्टम पनि सँगै बोकेका थियौँ । म त्यो कार्यक्रम र खेमराज दाइले साउन्ड सिस्टम बोक्दा भन्नुभएका कुरा कहिल्यै बिर्सिन सक्दिनँ । खेमराज दाइको सबैभन्दा राम्रो पक्ष के हो भने उहाँ नयाँ सर्जक तथा गायकलाई अत्यन्त मन पराउनुहुन्थ्यो । उहाँको जीवनको सफलतामध्ये एउटा यो पनि हो– उहाँले नयाँ कलाकारलाई माया गर्नुभयो र आवश्यक ‘गाइडेन्स’ दिनुभयो । उहाँसँग मेरो सम्बन्ध त कतिसम्म सुमधुर भयो भने एक–अर्काले पाएका उपहार पनि साटासाट गर्न थाल्यौँ । उहाँलाई नमिल्ने र नचाहिने सामान मलाई दिन थाल्नुभयो, मैले पनि उहाँलाई सम्मानसाथ दिन थालेँ । हामी विदेशमा कार्यक्रम गर्न पनि सँगै गयौँ । खेमराज दाइ अत्यन्त मिजासिलो स्वभावको हुनुहुन्थ्यो । ठूलो मन भएको मान्छे भएकाले होला, उहाँले सबैको मन सजिलै जित्नुहुन्थ्यो । हुन त उहाँ रवाफिलो मान्छे पनि हो, तर उहाँ दिनमा बढी रमाउनुहुन्थ्यो । त्यसैले कहिलेकाहीँ म उहाँलाई ‘दानवीर दाइ’ पनि भन्थेँ । कतिसम्म भने एउटै रेस्टुरेन्टमा बसेर खाजा खाँदा अर्को टेबलको मान्छेले कुरा ग¥यो भने त्यो टेबलको बिल पनि तिर्न उहाँ तयार हुनुहुन्थ्यो । खेमराज दाइकै कारण पूर्वैली लोकगीतहरू देशभर यो उचाइमा पुगे । तर, यसको अर्थ के होइन भने, यसअघि अरू गायकहरूले पूर्वेली लोकगीतलाई कुनै योगदान गर्नुभएन । तैपनि पश्चिममा पूर्वेली लोकगीत पु(याउन खेमराज दाइको विशिष्ट योगदान छ । त्यति मात्र होइन, उहाँकै कारण हाम्रो पूर्वेली गीत अन्तर्राष्ट्रियकरण पनि भयो । कतिपय भारतीय कलाकारले त नेपाल आउँदा ‘वारि जमुना, पारि जमुना’ गाएर आफ्नो कार्यक्रम सुरु गर्थे । खेमराज दाइ संगीतमा औधी रुचि भएको मान्छे हुनुहुन्थ्यो । बाहिरबाट उहाँ लोकगायकका रूपमा मात्र चिनिनुहुन्छ । तर, उहाँले सिर्जना गरेका संगीत पनि अत्यन्त उत्कृष्ट छन् । उहाँले मेरै एल्बमका लागि पनि संगीत भर्नुभएको थियो । केही दिनअघिसम्म खेमराज दाइको एउटा हातमा गितार देखेको थिएँ । रातभर हामी गीतसंगीतका कुरा गरेर बसेका हुन्थ्यौँ । उहाँ भन्नुहुन्थ्यो– बसौँ न, हामीले संगीतका कुरा गर्नुपर्छ, यसमा केही नयाँ गर्नुपर्छ । आज मैले एउटा अभिभावक गुमाएको छु । उहाँबारे बोल्न मसँग कुनै शब्द छैन, कतै पर हराएका छन् ।